Poseł Karol Działoszyński
Wiceprzewodniczący Komisji Transportu i Łączności
Przewodniczący Nadzwyczajnej Komisji Sejmu RP
Ds. projektu ustawy Prawo telekomunikacyjne
Gospodarka elektroniczna a rozwój społeczno ekonomiczny Polski
Oderwijmy się na moment od naszych codziennych zmagań
i pozwólmy sobie na chwilę refleksji nad nową rzeczywistością
jesteśmy świadkami początków nowego ładu gospodarczego
którego podstawowe założenia są tak różne
od dotychczasowych doświadczeń i realiów
jak różne były ery przemysłu i rolnictwa
dostrzeżenie zwiastunów przyszłości jest kluczem
do zrozumienia nieustannych współczesnych zmian
oraz ich wzrastającego wpływy na nasze życie i działalność
(John Huey, Walking Up To The New Economy, FORTUNE)
Wprowadzenie
Postęp technologiczny w dostępie do informacji i ich przenoszeniu przez sieci telekomunikacyjne i informatyczne oraz zmiana struktury rynku usług mogą być katalizatorem przyspieszenia gospodarczego, usprawnienia działania administracji, podnoszenia standardów życia i pracy społeczeństwa, oświaty, nauki, ochrony zdrowia, dostępności do dóbr kultury i poprawy bezpieczeństwa państwa.
Istotą przemian, które zachodzą obecnie w sektorze telekomunikacji i informatyki we wszystkich krajach świata, jest wprowadzenie jak najszerszej konkurencji w usługach, tak, aby następstwem zjawiska określanego jako tworzenie się społeczeństwa informacyjnego mógł być szybki rozwój gospodarki, lepsze warunki życia społecznego, większa dostępność dóbr cywilizacyjnych w regionach wiejskich i małych miasteczkach.
Znaczenie rozwoju gospodarki elektronicznej
Gospodarka elektroniczna będzie wywierała znaczący wpływ na szereg kluczowych obszarów społecznych. Można je podzielić na aspekty o wydźwięku społeczno-edukacyjnym, oraz na aspekty ekonomiczne, jak na przykład transformacja przemysłu i przyjętych rozwiązań biznesowych oraz stymulowanie wzrostu gospodarczego i tworzenie nowych miejsc pracy. Przy zagadnieniach społecznych, wskazać należy na aspekty kulturowe oraz walory edukacyjne związane z szerokim dostępem do informacji.
Przeszkody w rozwoju
Zauważyć należy, że do tej pory, rozwój owych technologii i co za tym idzie udogodnień, był hamowany przez szereg czynników, zarówno natury prawno-ekonomicznej, jak i technicznej. Przede wszystkim dostęp do Internetu oraz do transakcji w handlu elektronicznym był zazwyczaj kosztowny, wolny i nie gwarantował bezpieczeństwa. Jak stwierdził analityk z Forrester Research, "im szybszy będzie dostęp do danych, tym chętniej ludzie będą używać komputerów".
W Polsce rozwój Internetu jest zdecydowanie hamowany przez zbyt wolną przepustowość łączy oraz zbyt wysokie koszty korzystania z zasobów sieci. Nadal korzystanie z sieci jest zastrzeżone dla "wybrańców" z wielkich miast, o dochodach powyżej przeciętnej, z rodzin tzw. inteligenckich, stanowiących około 5 procent populacji. Należy jednak zaznaczyć, że odsetek ten jest zbliżony do odsetka korzystających z sieci w niektórych krajach Europy Zachodniej (np. we Włoszech, Francji, Hiszpanii).
Ponadto, społeczeństwo było i w znacznej mierze również obecnie pozostaje w niewystarczającym stopniu przygotowane do wykorzystania możliwości, jakie oferuje Internet. Brakuje podstawowych umiejętności pozwalających swobodnie korzystać z zasobów informacyjnych.
Aby społeczeństwo informacyjne mogło się w warunkach polskich w pełni rozwinąć, konieczna jest również zmiana nastawienia. Internet z natury rzeczy znacznie przyspiesza kontakty, co wymaga, odpowiednio dynamicznej i nastawionej na klienta oraz szybkie zmiany i modyfikacje kultury obsługi.
Rozwój społeczeństwa informacyjnego
Aspekty edukacyjne
Jednym z kluczowych obszarów przy omawianiu aspektów społecznych związanych z rozwojem informatycznym, są możliwości edukacyjne, jakie oferuje tak szeroki dostęp do informacji. Konieczne jest, aby umożliwić lak najszerszym grupom, szczególnie młodzieży, włączenie Internetu do programu nauczania. Służyć temu może podjęcie specjalnych inicjatyw, na wzór niedawno ogłoszonych priorytetów Unii Europejskiej. Wskazane byłoby zapewnienie dostępu do Internetu w szkołach, zarówno poprzez dostarczenie odpowiedniego sprzętu, jak i przeszkolenie nauczycieli.
Kolejnym aspektem edukacyjnym, który jest szczególnie istotny, jeśli chcemy, by pozycja Polski była uznawana na forum międzynarodowym, jest zapewnienie kołom naukowym szybkiego dostępu do Internetu. Będzie to wymagało modernizacji obecnej infrastruktury internetowej, z której korzystają studenci i naukowcy oraz zwiększenie dostępności do komputerów na uczelniach. W dalszym etapie rozwoju przewidywać można nawet utworzenie ośrodków badawczych i uczelni wyposażonych w sieci multimedialne oraz umożliwienie studentom uczestniczenia w interaktywnych, wirtualnych wykładach.
Aspekty społeczne
Poprzez umożliwienie kontaktu ze światem zewnętrznym, Internet daje osobom niepełnosprawnym szansę nie tylko na spełnienie uzasadnionych potrzeb społecznych, ale i na powrót do aktywnego życia zawodowego.
Technologie cyfrowe mogą pomóc niepełnosprawnym, jeśli już w procesie planowania nowych produktów i usług, zostaną uwzględnione ich specyficzne potrzeby. Dla przykładu, w Unii Europejskiej przez długie lata było w użyciu około 10 różnych protokołów dla telefonii tekstowej. Opracowanie jednolitego standardu wymagało znacznego wysiłku i czasu. Dlatego też istotne jest wzięcie pod uwagę konkretnych zapotrzebowań niepełnosprawnych już na etapie projektowania, np. zawartości stron internetowych.
Możliwości ekonomiczne gospodarki elektronicznej
Gospodarka światowa znajduje śię w procesie transformacji z nastawienia w dużej mierze przemysłowego na nowe zasady działania - zasady społeczeństwa informacyjnego. Dynamika rozwoju tej "nowej gospodarki" jest niezwykle imponująca. Dzięki technologiom cyfrowym dostęp do informacji, przetwarzanie danych, przechowywanie i przekaz informacji stają się coraz tańsze i prostsze w obsłudze. Sarna zaś skala dostępnych informacji, tworzy szerokie możliwości wykorzystania poprzez powstanie nowych produktów i usług. "Nowa gospodarka", tworząca wartość z informacji, tworzy nowe sektory przemysłu, zmienia dotychczasowe gałęzie gospodarki i w znaczącym stopniu wpływa na życie społeczeństwa.
Transformacja istniejących modeli biznesowych
Przedsiębiorstwa we wszystkich sektorach rozpoczynają proces transformacji, zmierzający do utworzenia "e-biznesu". Wymaga to przetałceń na różnych szczeblach. W wielu dziedzinach (np. sprzedaż książek, linie lotnicze, obrót papierami wartościowymi) czołowe miejsce zajęli gracze, o których kilka lat temu nikt jeszcze nie słyszał. Jak nastąpił ten wzrost? Poprzez wykorzystanie Internetu w celu zwiększenia produktywności oraz zdobycia szerszej pozycji rynkowej.
Przykładowo, w przemyśle wytwórczym wiele małych przedsiębiorstw będzie miało możliwość organizowania wspólnych zakupów materiałów albo podejmowania łącznych działań i kampanii marketingowych. Oznacza to, że korzyści skali nie będą już domeną wielkich podmiotów.
W dziedzinie turystyki zmienia się całkowicie model dystrybucji. Dotychczasowi pośrednicy, czyli biura podróży, przestaną dominować nad dostępem do biletów lotniczych. W coraz większym stopniu pasażerowie kupują bilety bezpośrednio od linii lotniczych. Dla przykładu, w Wielkiej Brytanii - Easy Jet sprzedaje już miejsca przez telefon oraz przez Internet (odpowiednio 70% i 30% sprzedaży), dzięki czemu nie stosuje biletów, obniżając znacznie swoje koszty.
Podobnie zmieni się rola pośredników w dziedzinie usług finansowych. Coraz więcej usług oferowanych jest za pośrednictwem sieci. Ułatwia to uzyskiwanie informacji w czasie rzeczywistym - np. o notowaniach giełdowych.
Handel elektroniczny jako procent PKB
Jeden z istotnych aspektów Internetu - rynek handlu elektronicznego - jest już obecnie wyceniany na 17 miliardów EURO w Unii Europejskiej. Według prognoz, do 2003 roku, wzrośnie do 340 miliardów EURO.
W chwili obecnej wydatki na handel elektroniczny nie stanowią jeszcze znaczącej części PKB ale prognozy na 2002 r. potwierdzają pogląd, że w ciągu najbliższych lat nie tylko nastąpi znaczący wzrost udziału, ale również kraje europejskie będą zbliżać się do poziomu notowanego w Stanach Zjednoczonych, których doświadczenie wskazuje, że nowe technologie mogą stymulować wzrost gospodarczy i tworzyć miejsca pracy. Obecnie dzięki spółkom internetowym powstało 2,3 miliona bezpośrednich miejsc pracy (w 1998r. było ich 1,6 miliona).
Tempo zmian
W chwili obecnej, Polska plasuje się daleko w tyle, jeśli chodzi o liczbę osób korzystających z Internetu. W państwach przodujących, odsetek populacji korzystający z platformy elektronicznej przekracza nawet 40%, choć i tam widoczne są nadal znaczące różnice nawet między poszczególnymi krajami. Warto przy tym zauważyć, że np. wskaźnik ten dla krajów takich jak Francja, czy Włochy jest niewiele wyższy niż dla Polski.
Ponieważ jednak tempo zmian, jakie oferuje Internet, jest niewspółmierne do dotychczasowych przemian zachodzących w gospodarce, można oczekiwać, że państwa, które w chwili obecnej są opóźnione pod kątem dostępności Internetu, mają realną szansę nadrobienia zaległości. Dla przykładu, w Stanach Zjednoczonych potrzeba było ponad 35 lat, by liczba użytkowników radia publicznego przekroczyła 50 milionów. W przypadku telewizji publicznej spadło to już do mniej niż 15 lat, co można uznać za znaczące osiągnięcie. Komercyjne zastosowanie Internetu zdobyło ponad 50 milionów użytkowników i to już po niecałych pięciu latach.
Implikacje dla Polski
Rozwój gospodarki elektronicznej na świecie burzy tradycyjne struktury rynkowe, tworząc wspólną platformę dla szerokiego zakresu usług. Prowadzi do zacierania się różnic pomiędzy transmisją sygnału fonicznego, wizji i danych. Radykalnie zmienia dotychczasowe sposoby funkcjonowania przedsiębiorstw i rynków, a także uwydatnia braki w prawodawstwie.
Należy spodziewać się, że w najbliższym czasie podobne zmiany będą zachodzić w gospodarce polskiej. Aby jednak umożliwić społeczeństwu polskiemu dostęp do korzyści, jakie przynosi rozwój tej technologii, konieczne jest stworzenie odpowiednich warunków do korzystania z Internetu, szczególnie młodzieży szkolnej, studentom i ośrodkom naukowym. Powinny zatem być wprowadzone specjalne inicjatywy, promujące dostęp do Internetu w szkołach i na uczelniach, zarówno poprzez szkolenia i przygotowanie fachowe nauczycieli, jak i poprzez ułatwiony dostęp do samej infrastruktury.
Nie można zapominać o istotnej roli regulacji - transmisja danych w paśmie fonicznym za pomocą modemów. Jest to zagadnienie, które może być uregulowane w dyskutowanym obecnie projekcie nowego prawa telekomunikacyjnego, poprzez włączenie go do zakresu usług powszechnych. Dla porównania - dyrektywy Unii Europejskiej wymieniają transmisję danych za pomocą modemów jako element usług powszechnych.
Przy poważnym zaangażowaniu zarówno środowiska regulacyjnego, jak i instytucji społecznych i edukacyjnych oraz środowiska biznesowego, Polska będzie w stanie wykorzystać nowe możliwości i zająć swoje miejsce w nowym społeczeństwie informacyjnym.
